HUHT

Kỹ năng thông tin

      Nhằm nâng cao chất lượng giáo dục đại học, vấn đề đổi mới giáo dục  đã được đưa vào nghị quyết  của Đại hội Đảng các khóa IX,X,XI và được thể chế hóa bằng Luật giáo dục. Đặc biệt, Nghị quyết 14/2005/NQ-CP về đổi mới giáo dục đại học Việt Nam giai đoạn 2006-2020, đã nêu rõ, “triển khai đổi mới phương pháp đào tạo theo ba tiêu chí: Trang bị cách học, phát huy tính chủ động, sáng tạo và sử dụng công nghệ thông tin và truyền thông trong dạy học”. Kết luận số 51-KL/TW ngày 29/10/2012 của Hội nghị lần thứ 6 Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XI và Chỉ thị số 02/CT-TTg ngày 22/01/2013 của thủ tướng chỉ rõ cần: “ đổi mới căn bản, toàn diện giáo dụcvà đào tạo”. Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ban hành “ Quy chế đào tạo đại học và cao đẳng hệ chính quy theo hệ thống tín chỉ”, và “ Chiến lược phát triển giáo dục 2011-2020”. Các văn bản trên đều khẳng định mục tiêu của giáo dục đại học là “ đào tạo những con người có năng lực sáng tạ, tư duy độc lập”, “ phát huy tính tích cực tự giác, chủ động sáng tạo và năng lực tự học của người học, đổi mới phương pháp dạy học theo hướng “ lấy người học làm trọng tâm”. Như vậy, mục tiêu đào tạo của các trường đại học không chỉ là mang lại cho sinh viên kiến thức khoa học và kỹ năng nghề nghiệp, mà quan trọng hơn là trang bị cho họ phương pháp học tập,hình thành khả năng thích ứng với xã hội, trở thành có năng lực lao động sáng tạo và biết cách học tập thường xuyên, học tập suốt đời.

Để đáp ứng mục tiêu trên, kỹ năng thông tin luôn đóng vai trò quan trọng trong quá trình học tập trong các nhà trường. Phát triển chương trình kỹ năng thông tin không chỉ đáp ứng yêu cầu học tập của sinh viên mà còn là biện pháp thực hiện thành công chuẩn đầu ra đáp ứng yêu cầu mong muốn của các trường đại học.

Vậy kỹ năng  thông tin là gì? Vai trò của nó đối với vấn đề tự học, tự sáng tạo trong nghiên cứu khoa học, giảng dạy như thế nào? Có giải pháp gì để phát triển kỹ năng  thông tin cho sinh viên đội ngũ cán bộ giảng dạy tại Khoa Du lịch Đại học Huế? Đó cũng chính là những nội dung mà bài viết này mong muốn góp phần làm sáng tỏ.

Kỹ năng thông tin ( Information literacy)là gì?

Kỹ năng thông tin (viết tắt là KTTT) gắn liền với khả năng nghiên cứu độc lập và tự học tập suốt đời. Có nghĩa là người có KTTT  là người có khả năng tiếp cận và áp dụng tri thức một cách tích cực, chủ động hiệu quả trong từng phạm vi hoạt động cụ thể của mình.Theo Hiệp hội Các thư viện chuyên ngành và các trường đại học Hoa Kỳ (ACRL, 1989), người có KTTH là người “ đã học được cách thức để học. Họ biết cách học bởi họ nắm được phương thức tổ chức tri thức, tìm kiếm thông tin và sử dụng thông tin, do đó người khác có thể học tập từ họ. Họ là những người đã được chuẩn bị cho khả năng học tập suốt đời, bởi lẽ họ luôn tìm được thông tin cần thiết cho bất kỳ nhiệm vụ hoặc quyết định nào một cách chủ động.”

Vai trò của kỹ năng thông tin đối việc tự học tập, nghiên cứu suốt đời

          Thứ nhất , KTTT chính là chìa khóa để mọi người làm chủ được nguồn thông tin; có được kỹ năng tìm đúng và tìm đủ những thông tin mà mình cần, tổ chức nguồn tin một cách khoa học đồng thời sử dụng chúng một cách hiệu quả.

          Thứ hai, KTTT giúp mọi người nâng cao đạo đức nghiên cứu, đạo đức nghề nghiệp. Đây là vấn đề khá phổ biến trong các hoạt động liên quan đến chất xám, đặc biệt là lĩnh vực nghiên cứu khoa học. Nguyên nhân sâu xa của điều này chính là do sự thiếu hiểu biết về cách thức tổ chức thông tin trong hoạt động nghiên cứu của người tham gia. KNTT tin giúp cho các nhà nghiên cứu có thái độ nghiên cứu nghiêm túc và đó cũng chính là cơ sở để chúng ta tính tới vấn đề hội nhập và hợp tác bình đẳng với bạn bè quốc tế trên lĩnh vực nghiên cứu khoa học.

Thứ ba, KTTT giúp tăng cường hiệu quả trong nghiên cứu khoa học. Để việc nghiên cứu khoa học thực sự có hiệu quả, ngoài khả năng chuyên môn, nhà nghiên cứu cần phải  chuẩn bị chu đáo nguồn thông tin đầy đủ khách quan về lĩnh vực mà mình muốn tìm hiểu. Đối với vấn đề  giảng dạy và học tập, để có chất lượng cao đòi hỏi người giáo viên phải luôn tiếp cận công nghệ mới tri thức mới, chủ động trong việc nghiên cứu giúp đào sâu và mở rộng kiến thức chuyên môn. Cho nên chỉ với kinh nghiệm bản thân thì khó có thể đem lại hiệu quả cao như mong muốn, chúng ta cần phải có một công nghệ khai thác và sử dụng thông tin hiệu quả. Đó chính là kỹ năng thông tin.

          KTTT rèn luyện cho mọi người khả năng học tập suốt đời, trang bị cho mọi người những kỹ năng và tri thức gắn liền với các tiêu chí tốt nghiệp và mục tiêu học tập suốt đời. Bằng việc hướng dẫn người học lối tư duy biện chứng và giúp đỡ họ xây dựng một quy trình nắm bắt phương pháp học tập giúp cho học phát huy vai trò của mình với tư cách là những công dân được trang bị thông tin đầy đủ.. Do đó, KTTT nên được đưa vào các chương trình đào tạo quốc gia, cũng như trong giáo dục đại học, giáo dục phi chính quy và vấn đề học tập suốt đời

Một số giải pháp nhằm  triển khai kỹ năng thông tin tại Khoa Du lịch Đại học Huế

       Khoa Du lịch –Đại học Huế  là môi trường rất thuận lợi để phát triển chương trình kiến thức thông tin vì đội ngũ giáo viên cốt cán của khoa đã từng được đào tạo ở nước ngoài, đã tiếp cận với những chương trình hỗ trợ dịch vụ  thông tin nên họ có được những kinh nghiệm thực tế trong việc xử lý những yêu cầu thông tin cụ thể. Họ sẽ dễ dàng tiếp nhận chương trình KTTT mà chúng tôi dự kiến triển khai. Do vậy hướng tiếp cận của chương trình là:

Da dạn hóa và nâng cao chất lượng nguồn thông tin

      Đây là điều kiện vừa để nâng cao chất lượng hoạt động nghiên cứu khoa học, vừa là chất xúc tác để phát triển KTTT cho đội ngũ những người làm công tác nghiên cứu khoa học. Điều này tác động tích cực đến thói quen sử dụng thông tin của các nhà nghiên cứu, đơn giản vì họ đã thấy được lợi ích thiết thực từ việc sử dụng thư viện và các tài nguyên của nó.

Tổ chức các khóa tập huấn về kỹ năng khai thác, tổ chức thông tin và triển khai ứng dụng công nghệ thông tin

      Có thể nói kỹ năng khai thác, thẩm định và tổ chức thông tin được xem như là chìa khóa để bước vào thế giới thông tin. Hiện nay, công tác ứng dụng  chương trình KTTT cho đối tượng sinh viên và thậm chí đối với CBGD vào các trường đại học ở Việt Nam cũng đang còn hạn chế và  thiếu tính hệ thống. Đó cũng chính là một trong  những lí do vì sao mà khả năng thích ứng với môi trường làm việc của sinh viên mới tốt nghiệp chưa cao. Đối với CBGD, thì việc thiếu KTTT đã giới hạn hiệu quả của việc nghiên cứu khoa học cũng như chất lượng giảng dạy. Do vậy việc triển khai chương trình này đối với CBGD và sinh viên tại Khoa Du lịch là đặc biệt cần thiết.

Tăng cường hợp tác nghiên cứu khoa học quốc tế

      Mục đích hết sức quan trọng của vấn đề này là: từng bước đổi mới tư duy nghiên cứu trong cán bộ nghiên cứu khoa học Việt Nam. Chúng ta đều biết môi trường đào tạo của các nước phương Tây là một môi trường hết sức cởi mở và linh hoạt. Triết lý giáo dục của họ là lấy sinh viên làm trung tâm, thông qua các hình thức giảng dạy dựa trên tài nguyên thông tin (resource- based learning) và học theo phương pháp “giải quyết vấn đề” (problem-solving based learning). Tất cả những phương pháp học tập trên đòi hỏi học viên phải có tính tự lập cao trong nghiên cứu, khả năng tương tác một cách hết sức linh hoạt và chủ động với các nguồn thông tin. Chính điều này đã tạo ra một lực lượng lao động, trong đó có các nhà nghiên cứu khoa học, có sự hiểu biết rất sâu sắc về thông tin, có khả năng làm việc hết sức sáng tạo và hiệu quả. Chưa kể đến hiệu quả về mặt kinh tế và khoa học, việc hợp tác nghiên cứu quốc tế sẽ là điều kiện tốt để các nhà khoa học Việt Nam cập nhật thêm những kiến thức mới về phương pháp nghiên cứu và kiến thức thông tin.

Xây dựng và phát triển bộ khung chuẩn về kiến thức thông tin.

      Cần thiết phải xây dựng một bộ khung chuẩn quốc gia về Kiến thức thông tin dựa trên những đặc thù về hành vi thông tin và hệ thống giáo dục của Việt Nam. Khung chuẩn này chính là cơ sở để các cơ quan giáo dục đào tạo, cũng như các cơ quan thông tin thư viện có thể xây dựng cho riêng mình những chương trình kiến thức thông tin phù hợp. Hơn thế nữa, nó giúp cho việc triển khai kiến thức thông tin tại Việt Nam trở nên đồng bộ và có hệ thống.

      Với chức năng của một cơ sở đại học, mục tiêu  của chúng ta là chất lượng giáo dục. Sản phẩm cuối cùng là sinh viên tốt nghiệp. Thế kỷ 21 với những thách thức và quan niệm mới, các trường đại học ở nước ta đang chuyển đổi sang phương pháp đào tạo theo tín chỉ. Cùng với xu thế chung, Thư viện Khoa đang cố gắng chuyển đổi các chương trình hoạt động cho phù hợp với quan điểm giáo dục mới. Việc tích hợp KTTT vào khung chương trình đào tạo của sinh viên là một trong những tiêu chí hoạt động của Thư viện. Làm sao để sinh viên Khoa Du lịch –Đại học Huế sau khi tốt nghiêp có thể xử lý nguồn thông tin và tạo ra tri thức một cách chủ động, xây dựng được khả năng học tập suốt đời. Mục tiêu của chương trình này hoàn toàn phù hợp với phương pháp đào tạo theo tín chỉ hiện nay. Để đảm bảo chương trình KTTT được thành công và đem lại giá trị đích thực rất cần sự hỗ trợ từ phía Ban lãnh đạo Khoa, sự cộng tác của CBGD, sự hưởng ứng nhiệt tình của sinh viên mà trong đó vai trò của CBGD rất quan trọng vì các thầy, cô giáo sẽ chính  là những người tiên phong trong việc tiếp cận chương trình KTTT, xây dựng nên  tấm gương về  tự học, sáng tạo để các em noi theo .

ThS. Nguyễn Thị Bích Ngọc