HUHT

Thực hiện xã hội hóa hoạt động thư viện tại Thư viện Khoa Du lịch Đại học Huế

Trình bày tham luận tại:Hội nghị – Hội thảo Thư viện đại học và cao đẳng (2011 – 2015)

Xã hội hoá cung  ứng dịch vụ công nói chung và xã hội hóa hoạt động thư viện nói riêng là chủ trương quan trọng của Đảng và Nhà nước ta. Đó là một xu thế tất yếu, khách quan không thể đảo ngược trong quá trình phát triền nền kinh tế thị trường định hướng XHCN và hội nhập kinh tế quốc tế của đất nước. Trong bài viết này, tác giả muốn chia sẻ những quan niệm trong việc thực hiện công tác xã hội hóa hoạt động thư viện và những kinh nghiệm và biện pháp thực hiện xã hội hóa hoạt động thư viện tại Thư viện Khoa Du lịch Đại học Huế.

  1. Quan niệm về công tác xã hội hóa hoạt động thư viện

Tại điều 4 Pháp lệnh Thư viện Việt Nam nêu rõ: “Khuyến khích tổ chức cá nhân trong nước, người Việt nam định cư ở nước ngoài, tổ chức nước ngoài tham gia phát triển các loại hình thư viện; thực hiện xã hội hóa hoạt động thư viện” và cũng tại Điều 16 Nghị định số 72/2002/NĐ-CP của chính phủ đã khẳng định: “ Nhà nước thực hiện chính sách xã hội hóa hoạt động thư viện, khuyến khích tổ chức cá nhân Việt Nam, tổ chức cá nhân nước ngoài tặng tài liệu, tiền, tài sản, đóng góp công sức cho việc phát triển thư viện”.

Bên cạnh đó, trong bài phát biểu tại Hội nghị toàn quốc quán triệt Nghị quyết số 05/2005/NQ-CP ( ngày 26/7/2005), Thủ tướng Chính phủ Phan Văn Khải đã khẳng định: “cần nhấn mạnh rõ ràng, xã hội hóa là huy động sức mạnh vật chất, trí tuệ và tinh thần của toàn xã hội để đáp ứng tốt hơn nhu cầu ngày càng cao của dân về giáo dục, y tế, văn hóa, thể dục, thể thao thực hiện công bằng xã hội trong các lĩnh vực này”.

 Như vậy, có thể thấy rằng công tác xã hội hóa hoạt động thư viện không chỉ là biện pháp huy động sự đóng góp thích đáng về tiền của, phương tiện vật chất của nhân dân trong điều kiện ngân sách nhà nước hạn hẹp, thực hiện phương châm “ Nhà nước và nhân dân cùng làm” mà còn bao gồm cả việc huy động về  nhân lực (trí tuệ, tinh thần và thể chất), vật lực và tài lực. Ngay khi ngân sách nhà nước dồi dào, thì cũng phải thực hiện xã hội hóa bởi  vì yêu cầu về đáp ứng các dịch vụ thư viện ngày càng cao và không ngừng phát triển.

Hơn thế nữa nếu hiểu xã hội hóa hoạt động thư viện là khuyến khích các tổ chức cá nhân trong và ngoài  nước tham gia đóng góp công sức cho việc phát triển thư viện mà không đề cập đến sự đổi mới trong quản lý hoạt động thư viện là thiên lệch và chưa đầy đủ. Hiện nay, tính năng động sáng tạo của đội ngũ cán bộ thư viện còn thấp. Mặc dù có nhiều cán bộ thư viện rất tâm huyết với nghề, song cơ chế hành chính quan liêu bao cấp trước kia vẫn còn tác động nặng nề đến tư tưởng thụ động, ỷ lại, trông chờ trong đội ngũ cán bộ thư viện là hiện tượng phổ biến chính.Vì vậy, tốc độ đổi mới trong hoạt động thư viện còn chậm. Nếu như không đổi mới tư duy, đổi mới cơ chế quản lý hoạt động thư viện thì không thể thay đổi được chất lượng dịch vụ của thư viện.

Mục tiêu của  công tác xã hội hóa hoạt đông thư viện là nhằm tạo nên sự cộng hưởng của toàn xã hội về  một môi trường đọc thân thiện. Trong đó, mọi người đều có quyền bình đẳng trong việc tiếp cận các dịch vụ thư viện có chất lượng cao. Để đạt được điều này thì khi triển khai công tác xã hội hóa hoạt động thư  viện cần chú ý đến 2 nội dung chính:

– Khuyến khích, huy động các các tổ chức cá nhân trong và ngoài  nước tham gia đóng góp công sức cho việc phát triển thư viện (về nhân lực, vật lực, tài lực);

   – Đổi mới công tác quản lý  hoạt động thư viện.

  1. Giải pháp thực hiện và những kết quả đạt được trong việc triển khai xã hội hóa hoạt động thư viện tại Thư viện Khoa Du lịch Đại học Huế

Thư viện Khoa Du lịch – Đại học Huế bắt đầu chính thức đi vào hoạt động từ tháng 10 năm 2010, là Thư viện của một đơn vị mới được thành lập, gặp nhiều khó khăn quy tụ những vấn đề như:

Cơ sở vật chất: phòng đọc, giá sách, trang thiết bị, phương tiện… còn thiếu, tài liệu chưa nhiều, chưa đáp ứng được nhu cầu của người học và người dạy; Lãnh đạo của đơn vị đang đối mặt nhiều khó khăn của nhiều lĩnh vực khác, do vậy kinh phí đầu tư cho thư viện bị hạn chế; đội ngũ cán bộ thư viện quá mỏng. Trước thực trạng đó ngay từ bước đi đầu tiênThư viện Khoa đã xác định: Thực hiện từng bước xã hội hóa hoạt động thư viện. Với phương châm: “Tự cứu mình trước khi người khác cứu”

Với quan điểm nêu trên Thư viện Khoa Du lịch đã xây dựng một số giải pháp triển xã hội hóa hoạt động thư viện như sau:

2.1. Nghiên cứu, vận dụng các quy định pháp luật của Nhà nước để triển khai công tác xã hội hóa hoạt động Thư viện.

– Nghị định số 69/2008/NĐ-CP ngày 30/5/2008 của chính phủ “Về chính sách khuyến khích xã hội hóa đối với các hoạt động trong lĩnh vực giáo dục,dạy nghề, y tế, văn hóa, thể thao, môi trường”. Điều 4, khoản 4 của nghị định 69 đã xác định ngân sách của Nhà nước tham gia xã hội hóa cho hoạt động văn hóa bao gồm:

  1. a) Kinh phí thực hiện nhiện vụ do Nhà nước đặt hàng
  2. b) Kinh phí hỗ trợ thực hiện các đề tài nghiên cứu khoa học công nghệ
  3. c) Kinh phí thực hiện chương trình mục tiêu quốc gia
  4. d) Kinh phí thực hiện chương trình đào tạo bồi dưỡng người lao động
  5. e) Các khoản tài trợ, hỗ trợ lãi xuất
  6. f) Khoản chi phí khác

– Thông tư 12/2012/TT-BTC ngày 6 tháng 2 năm 2012 của Bộ tài chính hướng dẫn tiêu chí xác định đơn vị sự nghiệp công lập đủ điều kiện được nhà nước xác định giá trị tài sản để giao cho đơn vị quản lý theo cơ chế giao vốn doanh nghiệp.

– Nghị định số 99/2014/NĐ-CP ban hành ngày 25 tháng 10 năm 2014 của chính phủ. Nghị định này là cơ sở pháp quy giúp cho các thư viện đại học phát triển nhân lực khoa học công nghệ; phát triển cơ sở vật chất thư viện bao gồm các nội dung như: xây dựng hệ thống thư viện, tạp chí, cơ sở hạ tầng công nghệ thông tin và cơ sở dữ liệu về khoa học và công nghệ; mua tài sản trí tuệ, bản quyền truy cập cơ sở dữ liệu khoa học công nghệ nước ngoài.

2.2. Khuyến khích, huy động các các tổ chức cá nhân trong và ngoài  nước tham gia đóng góp công sức cho việc phát triển Thư viện

a.Tăng cường nguồn tài nguyên cho thư viện thông qua công tác xã hội hóa hoạt động thư viện:

Thông qua chính sách vận động khuyến khích các cơ quan, đơn vị tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước tham gia đóng góp cho hoạt động Thư viện của Khoa Du lịch, Thư viện đang nhận được sự hỗ trợ sách in và tài liệu điện tử từ các tổ chức cá nhân  sau:

  • Quỹ sách Châu Á.
  • Nguồn CSDL điện tử SSL ( Social Science library) của tổ chức GDAE ( Global development And Enviroment Institude at Tufts University).
  • Văn phòng dự án công bố, phổ biến tài sản văn nghệ dân gian Việt Nam: Sách tiếng Việt về văn hóa dân gian Việt Nam.
  • Các nhà xuất bản sách trong và ngoài nước: Thư viện tiếp cận nguồn tài liệu từ của các nhà xuất bản lớn trên thế giới thông qua các đợt thông báo dùng thử.
  • Công ty Tài Liệu VDOC tại Thành phố Hồ Chí Minh.
  • Các cá nhân là những bạn đọc thân thiết của Thư viện, bao gồm: giảng viên, sinh viên, nhà nghiên cứu đang làm việc, học tập tại Đại học Huế cũng như trên cả nước và nước ngoài, luôn sẵn sàng chia sẻ những nguồn tài liệu quý giúp làm phong phú hơn vốn tài liệu của Thư viện.
  1. Khuyến khích tham gia hoạt động nghiên cứu khoa học

Thư viện đã nghiên cứu thành công sản phẩm khoa học “ Kho tài Nguyên số Khoa Du lịch Đại học Huế” (Digital Repository Hospitality and Tourism, viết tắt là DR-HAT). Sản phẩm DR-HAT đã được vinh dự tham gia 5 cuộc triển lãm về sản phẩm khoa học công nghệ giai đoạn 2013- 2015. Sản phẩm DR-HAT đạt giải 3: “ Sản phẩm sáng tạo của sinh viên và cán bộ trẻ năm 2013” do Cục phát triển thị trường & doanh nghiệp Khoa học và Công nghệ (NATEC) và Đại học Huế tổ chức; được nhận giấy khen về việc “ Đã có sản phẩm nổi bật trưng bày tại Triển lãm sản phẩm khoa học và công nghệ Đại học Huế năm 2014” của Giám đốc Đại học Huế

Trên cơ sở kết quả nghiên cứu của sản phẩm DR-HAT, thư viện Khoa Du lịch Đại học Huế đã và đang triển khai tiếp 2 sản phẩm khoa học công nghệ:

Một là, “Giải pháp quản trị thư viện tổng thể tại thư viện Khoa Du lịch Đại học Huế”  Giải pháp quản trị thư viện tổng thể gồm việc triển khai ứng dụng các phần mềm mã nguồn mở sau:

+ Phần mềm quản lý tài nguyên số Dspace là phần mềm quản lý tài nguyên số bao gồm các file dữ liệu định dạnh PDF, DOCX, các file ảnh, file audio, Video…

+ Phần mềm quản trị thư viện tích hợp Koha là phần mềm quản lý sách, báo, tạp chí truyền thống. 

+ Phần mềm tìm kiếm tập trung Vufind giúp tìm kiếm thông tin trên tất cả các nguồn tài nguyên của thư viện bao gồm thư viện truyền thống, thư viện số và CSDL điện tử/ trực tuyến trên một giao diện duy nhất.

+ Phần mềm xác thực tập trung CAS cho phép đăng nhập duy nhất một tài khoản vào hệ thống.

+ Cổng thông tin thư viện WordPress kết hợp toàn bộ các giải pháp trên vào một cổng thông tin duy nhất giúp việc quản lý, vận hành, khai thác rất đơn giản và dễ dàng.

Sản phẩm này do Thư viện Khoa Du lịch phối hợp với Bộ môn Công nghệ thông tin và Truyền thông du lịch dịch vụ (viết tắt là Bộ môn ICT) thực hiện.

Hai là, đề án “ Kho dữ liệu số của Khoa Du lịch”: Xây dựng kho dữ liệu số tài nguyên du lịch là một trong những bước tiên phong nhằm khai thác và thương mại sản phẩm KHCN của Khoa Du lịch đồng thời hướng đến khả năng thành lập các doanh nghiệp KH&CN trực thuộc Khoa trong tương lai phù hợp với định hướng phát triển hoạt động KH& CN của Khoa Du lịch đến năm 2020. Tận dụng những chính sách ưu đãi từ việc thành lập doanh nghiệp KH&CN theo các nghị định 80/2007/NĐ-CP và nghị định 96/2010/NĐ-CP về doanh nghiệp khoa học công nghệ. Đề án này do Tổ Khoa học – Hợp tác quốc tế Khoa Du lịch chỉ đạo, phối hợp với Bộ môn Bộ môn ICT và Thư viện Khoa Du lịch thực hiện.

  1. Huy động nguồn nhân lực trong và ngoài đơn vị tham gia vào hoạt động thư viện

Với tổng số nhân sự của Thư viện Khoa là 3 nhân viên, Thư viện không thể triển khai các hoạt động thư viện như : nghiên cứu khoa học, tổ chức tập huấn, marketing hoạt động thư viện.. mà thiếu sự hỗ trợ rất lớn về tinh thần và nguồn nhân lực từ các tổ chức, cá nhân trong và ngoài Khoa. Có thể khẳng định rằng nếu không có sự hỗ trợ quý báu này thì Thư viện Khoa sẽ không thể  đạt được kết quả như hiện nay. Sau đây là một số hoạt động mà Thư viện đã triển khai:

Một là, được sự ủng hộ của Đoàn thanh niên Khoa Du lịch, Thư viện xây dựng chính sách khuyến khích sinh viên tham gia vào các hoạt đông thư viện như quyên góp tài liệu giáo trình của các sinh viên khóa trước để tái phục vụ cho các sinh viên khóa sau. Đặc biệt sinh viên Khoa Du lịch chính là các tình nguyện viên tích cực trong việc quảng bá hoạt động thư viện, thực hiện công tác truyền thông nhanh nhất và hiệu quả nhất.

Hai là, sử dụng hợp lý đội ngũ cộng tác viên, các chuyên gia về từng lĩnh vực cụ thể để triển khai các loại hình dịch vụ chất lượng cao như các lớp tập huấn nâng cao kỹ năng thông tin cho sinh viên. Năm 2015, thư viện đã tổ chức thử nghiệm thành công lớp hướng dẫn nâng cao kỹ năng xử lý số liệu thống kê phục vụ nghiên cứu khoa học. Nguồn kinh phí cho các lớp học như thế này  được vận dụng từ nghị định 99/2014/NĐ-CP: một phần trích từ quỹ nghiên cứu khoa học và một phần do sinh viên đóng góp.

Ba là, hàng năm tiếp nhận sinh viên chuyên ngành thư viện về thực tập tại thư viện. Dưới sự hỗ trợ , hướng dẫn của Thư viện, sinh viê thực tập là nguồn nhân lực hỗ trợ rất tốt về chuyên môn nghiệp vụ thư viện.

Bốn là, phối hợp, hợp tác hiệu quả với các Tổ, Bộ môn trong đơn vị như: Tổ Tổ chức Hành chính, Bộ phận tài chính, Tổ Giáo vụ, Tổ Khoa học- Hợp tác Quốc tế. Thư viện luôn xây dựng mối quan hệ hai chiều đối với các Bộ môn chuyên ngành để nắm bắt được nguồn cung –cầu thực tế. Hiện nay đã và đang hợp tác làm việc cùng với Tổ Khoa học – Hợp tác quốc tế  và Bộ môn Bộ môn ICT  để triển khai các kế hoạch khoa học công nghệ.

2.3.Đổi mới công tác quản lý hoạt động Thư viện Khoa Du lịch Đại học Huế phù hợp với quá trình phát triển kinh tế thị trường có sự quản lý của nhà nước.

Đổi mới công tác quản lý hoạt động thư viện là một bộ phận không thể tách rời trong việc xã hội hóa hoạt động thư viện. Quản lý tốt các hoạt động thư viện, sử dụng hiệu quả các nguồn tài nguyên của Thư viện  để ngày càng phục vụ tốt hơn yêu cầu của bạn đọc là cơ sở tạo dựng được niềm tin, uy tín của Thư viện đối với bạn đọc cũng như các nhà tài trợ. Do vậy Thư viện đã đề ra một số giải pháp sau:

Một là, đề cao tính minh bạch và giải trình trách nhiệm về các hoạt động như: Quản trị, quản lý; các chương trình cung cấp dịch vụ; quản lý về tài chính; truyền thông và tìm kiếm nguồn đầu tư cho hoạt động thư viện

Hai là, các chương trình cung cấp dịch vụ của Thư viện là hoạt động nghề nghiệp mang tính phục vụ, không thu phí hoặc có thu phí nhưng không đặt mục tiêu lợi nhuận lên trên hết, nhằm cung cấp, khuyến khích mọi người cùng tham tham gia sử dụng thư viện, thực hiện chương trình xã hội hóa hoạt động thư viện do Đảng và Nhà nước đề ra.

Ba là, xác định rõ những yếu tố cần có của một nhân viên thư viện như : vai trò trách nhiệm; thái độ phục vụ; đạo đức nhề nghiệp; kỹ năng nghiệp vụ; sức khỏe để thực hiện nhiệm vụ phục vụ dạy tốt, học tốt.

Bốn là, thực hiện quản lý nhân sự theo mô hình 5S:  “SÀNG LỌC”, “SẮP XẾP”, “SẠCH SẼ”, SĂN SÓC” và “SẴN SÀNG” : đây là nền tảng cơ bản để thực hiện các hệ thống đảm bảo chất lượng xuất phát từ quan điểm: Nếu làm việc trong một môi trường lành mạnh, sạch đẹp, thoáng đãng, tiện lợi thì tinh thần sẽ thoải mái hơn, năng suất lao động sẽ cao hơn, hình thành một môi trường học tập mở, thân thiện.

Trải qua năm năm hoạt động, 2011 -2015, bằng các hiệu quả hoạt động  từ công tác xã hội hóa hoạt động thư viện của mình, Thư viện Khoa du lịch Đại học Huế đã có những bước phát triển cơ bản tạo được niềm tin tưởng từ các cấp lãnh đạo Khoa Du lịch và Đại học Huế. Đặc biệt, Thư viện Khoa là địa chỉ đáng tin cậy hỗ trợ bạn đọc ở Thừa Thiên Huế cũng như trên cả nước trong việc học tập và nghiên cứu khoa học về lĩnh vực du lịch./.

                                    TÀI LIỆU THAM KHẢO

  1. Bộ Văn hóa Thể thao và Du lịch (2013), Kỷ yếu hội thảo xã hội hóa hoạt động thư viện:Thực trạng và giải pháp, Bộ Văn hóa Thể thao và Du lịch, Đà Nẵng.
  2. Đinh Văn Ân; Hoàng Thu Hòa (2006), Đổi mới cung ứng dịch vụ công ở Việt Nam, Nhà xuất bản Thống kê, Hà Nội.

ThS. Nguyễn Thị Bích Ngọc